پروانه‌ای Butterfly valve

پروانه‌ای یک نوع   شیر کنترل یا قطع و وصل جریان   است که در سیستم‌های لوله‌کشی استفاده می‌شود. این شیر با چرخش یک دیسک (دیسک پروانه‌ای) حول یک محور، جریان سیال را تنظیم یا مسدود می‌کند. طراحی ساده، سبکی وزن و عملکرد سریع آن باعث محبوبیت آن در صنایع مختلف شده است.

      انواع شیرهای پروانه‌ای (Butterfly Valve Types)   

شیرهای پروانه‌ای بر اساس   طراحی، کاربرد و روش نصب   به چند دسته تقسیم می‌شوند:

1. از نظر طراحی و آب‌بندی (Seat Type)

–   پروانه‌ای لاستیکی (Rubber-Seated Butterfly Valve):   

  – دیسک با یک لایه لاستیک (EPDM, Nitrile, Viton) آب‌بندی می‌شود. 

  – مناسب برای آب، فاضلاب و سیالات غیر خورنده. 

  – قیمت پایین‌تر ولی مقاومت کم در برابر دما و فشار بالا. 

–   پروانه‌ای فلزی (Metal-Seated Butterfly Valve):   

  – دیسک و نشیمنگاه از فلز (استیل، برنج، فولاد ضدزنگ) ساخته شده‌اند. 

  – مقاوم در برابر دما و فشار بالا (مثل صنایع نفت و گاز). 

  – عمر طولانی‌تر اما هزینه بالاتر. 

2. از نظر نوع اتصال (Connection Type)

–   پیچی (Wafer Type):   

  – بین دو فلنج لوله نصب می‌شود و با پیچ محکم می‌شود. 

  – سبک و ارزان، اما تحمل فشار کمتری دارد. 

–   فلنجی (Flanged Type):   

  – دارای فلنج در دو طرف و مستقیماً به فلنج لوله متصل می‌شود. 

  – برای فشارهای بالاتر و سیستم‌های دائمی مناسب است. 

–   گیوتینی (Lug Type):   

  – دارای پیچ‌های مخصوص (Lug) برای اتصال به فلنج لوله. 

  – امکان تعویض شیر بدون قطع کل خط لوله را فراهم می‌کند. 

3. از نظر مکانیزم عملکرد (Actuation Type)

–   دستی (Manual):   

  – با اهرم یا چرخ دستی کنترل می‌شود. 

  – برای شیرهای کوچک و فشار پایین استفاده می‌شود. 

–   اتوماتیک (Actuated):   

  – با عملگر   پنوماتیکی، الکتریکی یا هیدرولیکی   کار می‌کند. 

  – مناسب برای سیستم‌های کنترل از راه دور یا اتوماسیون صنعتی. 

4. از نظر کاربرد (Application-Based)

–   پروانه‌ای خطی (Concentric):   

  – محور دیسک در مرکز لوله قرار دارد. 

  – رایج‌ترین نوع برای کاربردهای عمومی. 

–   پروانه‌ای خارج از مرکز (Eccentric):   

  – محور دیسک نسبت به مرکز لوله جابه‌جا شده است. 

  – برای کاهش سایش و کاربردهای فشار بالا (مثل صنایع شیمیایی). 

      کاربردهای شیر پروانه‌ای   

– سیستم‌های آب و فاضلاب 

– صنایع نفت، گاز و پتروشیمی 

– تهویه مطبوع (HVAC) 

– صنایع غذایی و دارویی 

– نیروگاه‌ها و سیستم‌های آتش‌نشانی 

  مزایا:   

• نصب و تعمیر آسان
• سبک و کم‌حجم
• قیمت مقرون‌به‌صرفه

  معایب:   

• محدودیت در فشار و دمای بالا (در مدل‌های لاستیکی)
• ممکن است برای تنظیم دقیق جریان مناسب نباشد.